Er zijn periodes waarin je leven van buitenaf gewoon klopt, maar waarin er van binnen iets begint te verschuiven dat je niet direct kunt benoemen, omdat het zich niet aandient als probleem, maar als een subtiele verwijdering van jezelf.
Je functioneert, je draagt verantwoordelijkheid, je houdt overzicht, mensen rekenen op je, en in veel opzichten loopt alles zoals het moet lopen, maar ergens in die vanzelfsprekendheid ontstaat een soort innerlijke stilte waarin dingen minder terugkomen dan ze ooit deden — gesprekken raken je minder, momenten voelen vlakker, en wat vroeger vanzelf betekenis gaf, lijkt zijn vanzelfsprekende lading te verliezen.
Wat ik vaak zie in mijn werk is dat mensen dat in eerste instantie proberen te plaatsen als vermoeidheid of drukte of de behoefte aan rust, omdat dat begrijpelijke verklaringen zijn die passen bij een leven dat vol is, maar als je iets langer kijkt, iets eerlijker voelt, dan blijkt het zelden alleen over energie te gaan en veel vaker over een subtiele verschuiving in verbinding, niet met anderen, maar met jezelf.
En precies daar raakt het aan wat we eenzaamheid noemen, niet als het simpele gegeven van alleen zijn, maar als een innerlijke ervaring waarin contact niet meer vanzelfsprekend terugkomt, zelfs niet wanneer je omringd bent door mensen, gesprekken en verantwoordelijkheid, alsof er iets in de manier waarop het leven binnenkomt, is afgevlakt.
Heimwee en eenzaamheid zijn daarin geen tegenpolen, maar eerder twee manieren waarop hetzelfde gemis zich laat voelen, heimwee als een vaag maar hardnekkig weten dat er iets ontbreekt wat ooit levendiger of echter voelde, en eenzaamheid als de ervaring dat dat gemis zich niet buiten je afspeelt, maar midden in je dagelijks functioneren aanwezig is.
Wat ik in die fase vaak zie in mijn werk, is dat mensen in een soort impasse terechtkomen waarin ze wel degelijk voelen dat er iets schuurt, maar waarin tegelijkertijd de beweging lijkt weg te vallen omdat alles wat eerder werkte niet meer hetzelfde effect heeft, terwijl er nog geen nieuw perspectief zichtbaar is, en juist daar ontstaat dat stille moment waarop iemand zich afvraagt, meestal zonder het uit te spreken, of dit het dan is.
Praktijksituatie eenzaamheid
Ik sprak een directeur die precies dat beschreef, niet als gedachte maar als iets wat hem langzaam begon in te halen. Op papier had hij alles goed staan: het bedrijf draaide wel, zijn team functioneerde best, en thuis was er jarenlang vooral focus geweest op de zaak, terwijl ingrijpende persoonlijke gebeurtenissen en het uitvliegen van zijn kinderen ergens onderweg naar de achtergrond waren verschoven.
Nu er aan de buitenkant meer rust was, beschreef hij iets wat hem overviel: geen ontspanning, maar een stille leegte van binnen, alsof er niets meer terugkwam wanneer hij iets voelde. Hij functioneerde nog zoals altijd op papier, maar in contact met anderen bleef alles vlak, alsof er niets meer echt landde. De snelle ontwikkelingen in online mensen ontmoeten werkten averechts.
Enfin, wat hij het moeilijkst vond, was dat deze eenzaamheid niet zichtbaar was voor de buitenwereld. Hij kwam succesvol over, stevig, in controle. Maar van binnen voelde het alsof er niets meer was om op terug te vallen. Geen innerlijk anker, geen plek waar hij zichzelf nog echt kon voelen. En juist dat maakte het zo zwaar: het was niet alleen eenzaamheid, maar een stille hopeloosheid die nergens heen kon. Een met een stevige overtuiging van zowel hemzelf als de buitenwereld: “een succesvolle man heeft geen reden om kwetsbaar te zijn”.
En misschien is dat ook precies waarom dit zo moeilijk te doorbreken is, omdat het niet luid is en niet dramatisch en zich niet als crisis aandient, maar juist als iets wat je ogenschijnlijk gewoon blijft dragen terwijl het je innerlijk langzaam uitholt. En de eenzaamheid verergert.
Wat er dan vaak gebeurt, is niet dat het ineens helder wordt of oplost, maar dat er iets anders zichtbaar begint te worden in het werken hieraan en onder die laag van functioneren: een verlangen dat zich niet direct als verlangen laat herkennen, maar als een subtiele beweging richting betekenis, richting verbinding, richting een leven dat weer meer klopt van binnenuit.
Dat is het moment waarop zingeving niet langer iets theoretisch is, maar iets wat zich direct begint te verhouden tot hoe je leeft, hoe je werkt, hoe je je dagen inricht, en waar je nog wel of niet echt aanwezig bent, waardoor je soms, bijna ongemerkt, gaat zien waar je nog leeft en waar je vooral functioneert, waar iets nog echt contact maakt en waar je het contact langzaam bent kwijtgeraakt zonder dat daar één duidelijk moment voor aan te wijzen is.
En dat kan confronterend zijn, niet omdat het fout is, maar omdat het radicaal eerlijk is, en omdat je op dat punt vaak al veel hebt opgebouwd, veel verantwoordelijkheid draagt, veel hebt volgehouden, waardoor het niet eenvoudig is om stil te staan bij wat niet meer voedt, juist omdat doorgaan zo lang de standaard is geweest.
Wat ik in die fase ook vaak zie, is dat mensen in een innerlijke impasse komen waarin ze wel voelen dat er iets niet meer klopt, maar waarin de richting weggevallen is, omdat alles wat eerder werkte zijn vanzelfsprekendheid heeft verloren, terwijl er nog geen nieuw houvast is ontstaan, en juist daar komt vaak die stille, nauwelijks uitgesproken vraag naar boven of dit het dan is.
En misschien is dat ook niet het moment om direct iets te veranderen, maar eerder een moment om anders te kijken, niet naar wat er allemaal opgelost moet worden, maar naar wat er al langere tijd gevoeld wordt zonder ruimte te hebben gekregen.
Want de beweging begint zelden buiten jezelf, hoe graag we dat soms ook zouden willen geloven, omdat we hopen dat iemand het ziet, begrijpt of oplost, maar de werkelijkheid is dat niemand van buitenaf precies kan zien wat er van binnen gebeurt, hoe betrokken of nabij ze ook zijn.
Dat betekent niet dat je het alleen moet doen, maar wel dat er iets van jou nodig is, niet als prestatie, niet als oplossing, maar als een vorm van eerlijkheid naar jezelf toe, een moment waarop je niet langer weg beweegt van wat je voelt, maar het toelaat zonder het meteen te hoeven sturen. Er gewoon even te laten zijn..
En misschien is dat uiteindelijk waar heimwee en eenzaamheid op hun diepste niveau naartoe wijzen, naar iets in jou dat opnieuw gezien wil worden, niet als probleem, niet als project, maar als onderdeel van je leven dat weer ruimte vraagt om er te mogen zijn.
En soms begint dat klein, dat je even blijft bij wat er is, zonder het weg te duwen, zonder het te fixen, en jezelf daarin niet langer overslaat.
Over de schrijver
Ik ben Jill Yohai, oprichter van InChange Advies (www.inchange-advies.nl).
In mijn werk en in mijn schrijven raak ik aan wat niet direct zichtbaar is, maar wel voelbaar aanwezig blijft in mensen: onderstromen van eenzaamheid, heimwee, zingeving en verbinding die zich niet laten oplossen in snelle antwoorden, maar wel richting geven aan hoe iemand leeft wanneer er ruimte komt om ze serieus te nemen.
Ik werk met mensen die veel verantwoordelijkheid dragen in hun werk en leven en die ergens onderweg het contact zijn kwijtgeraakt met wat hen van binnen voedt. Wat ik doe is niet gericht op snelle oplossingen, maar op het zichtbaar maken van wat al lange tijd onder de oppervlakte aanwezig is, zodat er weer beweging kan ontstaan die klopt van binnenuit.
Deel dit als het iets in je raakt
Als dit artikel iets in je heeft geraakt, voel je vrij om het te delen met iemand voor wie dit herkenbaar kan zijn, niet omdat het een antwoord geeft, maar omdat het misschien iets benoemt wat al langer stil aanwezig is zonder woorden.