Inleiding – wat als gedrag niet het probleem is, maar onze blik wel?
In coaching en begeleiding beginnen we vaak bij gedrag. Dat is logisch, want gedrag is wat zichtbaar is in gesprekken en trajecten. Iemand werkt niet mee. Iemand haakt af. Iemand blijft stil. Iemand “zit in weerstand”.
Maar stel jezelf eens deze vraag: wat zie jij op dat moment echt? En belangrijker nog: wat vul je in zonder dat je het doorhebt?
Want precies daar ontstaat vaak de ruis in coaching. Niet bij de cliënt. Maar bij de interpretatie.
Gedrag is zelden het echte probleem. Het is een signaal dat nog niet goed gelezen is.
Waarom dit artikel vaak gedeeld wordt!
Herkenning is confronterend
Dit onderwerp raakt iets waar veel coaches en begeleiders mee werken, maar niet altijd hardop over spreken.
Omdat het confronterend is om te erkennen dat je soms op de verkeerde laag werkt. Niet omdat je het verkeerd doet, maar omdat je menselijk kijkt: snel, functioneel en oplossingsgericht.
En precies daarom wordt dit thema vaak gedeeld: het voelt herkenbaar, maar zet ook aan tot herdenken.
Gedrag als zichtbare uitkomst van iets wat al langer speelt
Wanneer je langer in coaching en begeleiding werkt, zie je dat hetzelfde gedrag verschillende oorzaken kan hebben.
De één trekt zich terug vanuit angst om opnieuw te falen. De ander omdat vertrouwen in het proces ontbreekt. En weer een ander omdat er simpelweg te veel tegelijk speelt.
Herken je dat altijd direct in het moment? Of ontdek je het pas achteraf, als je terugkijkt op het gesprek?
Aan de buitenkant lijkt het op elkaar. In werkelijkheid gaat het over totaal verschillende innerlijke processen.
Wat er onder gedrag zit is vaak eenvoudiger dan we denken
De onderlagen die je in de praktijk steeds terugziet zijn verrassend consistent: angst, wantrouwen, onzekerheid, overbelasting en onduidelijkheid.
Niet ingewikkeld. Wel bepalend.
De vraag is alleen: durven we daar ook echt op te werken in gesprekken? Of blijven we hangen op het niveau van doelen, plannen en afspraken?
Waar gaat het mis in de dagelijkse coachingspraktijk?
In coaching wordt vaak snel naar interventie gegaan. We leggen iets opnieuw uit, structureren het traject of proberen iemand opnieuw te motiveren.
Allemaal logisch gedrag van de begeleider. Maar sluit het ook aan op wat er op dat moment echt speelt?
Wat gebeurt er als iemand nog niet op die laag zit waar jij al werkt? En hoe merk je dat eigenlijk in je eigen gesprekken?
Je kunt praten over vooruitgang, terwijl iemand intern nog bezig is met veiligheid of spanning. En dan gebeurt er iets subtiels: het gesprek loopt door, maar de echte beweging blijft uit.
De stille misvatting in coaching en begeleiding
Er wordt vaak gedacht dat beweging ontstaat door uitleg, structuur of motivatie. Maar in de praktijk ontstaat beweging ergens anders.
Bij erkenning. Begrip. En het zien van wat er echt speelt.
De kernvraag ligt meestal eerder hier: wat maakt dat iemand op dit moment nog niet kan bewegen?
En durf je daar echt te blijven hangen in plaats van direct door te gaan naar de volgende stap?
Waar het kantelt in coachingsgesprekken .. Zie jij dit moment?
Het kantelpunt zit zelden in meer informatie of betere plannen. Het ontstaat op het moment dat je de focus verschuift van gedrag naar moment:
Wat gebeurt er precies op het moment dat iemand afhaakt?
En herken jij dat moment in het gesprek zelf? Of zie je het pas achteraf terug in je dossier?
Dan komt er vaak iets onder woorden dat eerder nog geen ruimte had.
“Ik ben bang dat ik het niet volhoud.” “Ik vertrouw het nog niet helemaal.” “Ik weet niet precies wat er van mij verwacht wordt.”
Dat zijn geen blokkades in gedrag. Dat zijn signalen die te lang niet gehoord zijn.
Voorbeelden uit de praktijk: wat zie jij echt?
In trajecten zie je vaak dat gedrag een andere betekenis krijgt zodra je beter kijkt.
Iemand die afspraken mist, blijkt vaak overbelast. Iemand die afhoudend reageert, blijkt onzeker over verwachtingen. Stilte in gesprekken blijkt vaak spanning of gebrek aan vertrouwen.
De vraag is niet alleen wat je ziet, maar ook: hoe vaak herzie je je eerste interpretatie?
Wat er verandert als je onder gedrag kijkt
Wanneer je leert kijken onder gedrag, verandert je werk als coach of begeleider fundamenteel.
Wat gebeurt er als je minder gaat duwen waar geen ruimte is? Wat verandert er als je stopt met uitleggen waar nog geen veiligheid is?
Je gaat preciezer werken met wat er al wél aanwezig is.
Het werk wordt daarmee niet eenvoudiger, maar wel rustiger, scherper en effectiever. Omdat je op de juiste laag werkt.
Waarom dit onderwerp vaak viraal gaat op LinkedIn
Dit thema wordt vaak gedeeld omdat het iets blootlegt wat veel professionals herkennen maar weinig benoemen:
dat “weerstand” vaak een verkeerde interpretatie is
dat coaches soms te snel op gedrag reageren
dat echte verandering pas begint bij betekenis
Het raakt aan vakmanschap. En precies dat maakt het deelbaar.
LinkedIn teaser (voor verkeer naar deze blog)
Je kunt dit letterlijk gebruiken als post:
We noemen het weerstand. Maar vaak is het gewoon iets dat we nog niet goed genoeg hebben gezien.
Gedrag is zelden het probleem in coaching. Het is wat we zien als we nog niet diep genoeg kijken.
De vraag is niet wat iemand doet. De vraag is: wat speelt er onder het gedrag dat we nog niet hebben benoemd?
Daar zit het verschil tussen werken aan gedrag… en werken aan verandering.
Lees het volledige artikel hier (link naar blog)
Mijn werk bij In Change Advies. Waar kijk ik naar?
In mijn werk bij In Change Advies werk ik al ruim 20 jaar op het snijvlak van coaching, re-integratie en therapeutische begeleiding.
In die jaren ben ik steeds minder gaan geloven in het oplossen van gedrag, en steeds meer in het leren zien wat er onder gedrag gebeurt.
De vraag die ik mezelf vaak stel in gesprekken is: wat wordt hier nog niet gezegd? En stel jij jezelf die vraag ook genoeg?
Wat vaak “weerstand” heet, blijkt in de praktijk meestal iets menselijks: onzekerheid, spanning of gebrek aan houvast.
Wanneer dit herkenbaar wordt in je werk .. hoe vaak zie jij dit?
Dit is vaak herkenbaar voor coaches en begeleiders.
Gesprekken lopen, maar er verandert weinig. Je voert hetzelfde gesprek in verschillende vormen. Je merkt dat je werkt, maar niet echt door het gedrag heen komt.
Herken je dat? En wat doe je op dat moment meestal?
In die situaties gaat het zelden om motivatieproblemen. Het gaat vaker over de vraag of je op de juiste laag kijkt.
Conclusie: gedrag is een signaal, geen eindpunt
Gedrag vertelt zelden het hele verhaal. Het laat zien dat er iets speelt, maar niet wat er precies speelt.
De vraag is niet alleen wat je ziet, maar ook: wat zie je nog niet?
Wanneer je blijft reageren op gedrag zonder te onderzoeken wat eronder ligt, blijf je aan de oppervlakte werken.
De echte verschuiving in coaching ontstaat wanneer je leert zien wat er al is, maar nog niet gezegd wordt. Daar begint professioneel vakmanschap.
De onzekerheid van de coach -> het stuk dat we zelden benoemen
Er is nog een laag die in dit hele verhaal vaak onbesproken blijft: de onzekerheid van de coach zelf.
Want eerlijk is eerlijk ook als professional werk je niet altijd vanuit volledige zekerheid. Je kijkt, je interpreteert, je probeert te duiden wat er gebeurt in het moment. En soms voel je het gewoon niet scherp genoeg.
Is dit weerstand? Is dit onwil? Of mis ik iets in wat er onder het gedrag ligt?
Die twijfel is niet zwakte. Het is precies het snijvlak waar goed vakmanschap begint.
Toch doen we vaak iets anders. We vullen snel in. We kiezen een richting. We gaan door in het gesprek alsof we zeker weten wat er speelt. Omdat stilvallen soms ongemakkelijk voelt. Omdat niet weten in een professionele context lastig te dragen is.
Maar precies daar ontstaat het risico dat je op de verkeerde laag gaat werken. Niet omdat je niet weet wat je doet, maar omdat je te snel betekenis geeft aan wat nog in beweging is.
Een andere laag die hier vaak onder ligt, is hoe coaches zich (vaak goedbedoeld) kunnen verschuilen achter modellen, methodieken of tools. Omdat een tool soms meer houvast geeft dan het ongemakkelijke moment van niet precies weten wat er gebeurt. Een model kan dan onbewust iets doen wat eigenlijk in het gesprek zelf zou moeten plaatsvinden: betekenis geven aan wat nog open is. En daar wordt het riskant, omdat je sneller gaat duiden dan dat je echt kijkt.
De ervaren coach is niet degene die altijd zeker is. Maar degene die het aandurft om even niet zeker te zijn zonder het gesprek te verliezen.
Voor coaches en begeleiders die dit herkennen
Als dit resoneert in je werk, is dat meestal geen toeval.
Het wijst erop dat je al langer voelt dat gedrag op zichzelf niet genoeg verklaart wat er in gesprekken gebeurt. Het mooie is? Er valt nog zoveel te ontdekken!
De vraag is dan niet of je harder moet werken, maar of je scherper durft te kijken naar wat er al wél zichtbaar is. Daar begint verdieping. En daar wordt vakmanschap zichtbaar.
In mijn begeleiding werk ik precies op dat snijvlak.
Ik werk met professionals die willen leren beter te zien wat er onder gedrag speelt, zodat gesprekken weer kloppen en trajecten lichter en effectiever worden zonder te vervallen in oppervlakkigheid.
Okay, niet door harder te werken.
Maar door preciezer te zien wat er al aanwezig is.
Als je dit herkent in je eigen werk en je wilt daar met zachte ogen scherper in worden ;-), dan begint daar meestal verdieping. Je kunt mij bereiken via www.inchange-advies.nl
Jill Yohai